Accolta
Accolta Cap'articulu Interviste Attualità Cultura Crunichette Sport Lingua


Articulu di u numaru 12, Ferraghju di u 2008


Bastia in quattru è trè sette



Trà chì 7 hè un nùmaru màgicu, perfettu è cumpiitu : e Sette Maraviglie di u Mondu, e Sette Virtù Teulugale, i Sette Savii di a Grecia è si pudarìa andà cusì assai luntanu, circaremu di mette ancu à Bastia in stu cìculu maravigliosu, chì a nostra, certa, hè una cità passata à i sette stacci. Allora guardemu cosa ellu si pò dì di Bastia in quattru è trè sette. Passiunati cume vi cunnoscu, averete digià lettu di filu fondu l’enciclupedìa chjamata Almanaccu bastiacciu è per voi, segreti Bastia ùn ne hà più. Vulemu sceglie inseme sette punti precisi in sette temi sfarenti ? In òrdine alfabèticu ? Andemu…

Cumincemu per l’ambiente, ùn màncanu nè piante nè acelli in Bastia. U primu premiu tuccarìa di siguru à l’alyssum corsicum Duby, un bellu fiore giallu cusì raru, scupertu ind’U Fangu in u 1825. Hè dilicatu è ci vole à fà casu ch’ellu ùn sparisca. Ma u fiore di San Ghjisè, biancu o viulettu è cusì muscante, in perìculu ancu ellu, si mèrita a so scappellata.

S’è vo u truvate, per carità, ùn lu strappate micca. Per l’acelli, trà squirli, sturnelli è gabbiani, qualessi seranu i più bastiacci ? Alè, ci li tenimu tutti. È puru, s’ellu ci vole à scèglie da u nome, eu mi pigliu quellu chì si chjama, anderete voi à sapè percò, ciòttulu mergò o zerru futtò.

Quand’è vo spassighjate per i nostri carrughji vechji, pisate u capu è guardate bè chì ci hè un misteru.

Carrughji di U Chjostru, di U Presbiteriu, di U Puntettu, Dirittu, ùn vi dò micca i nùmari, circherete nantu à e facciate, da una parte è da l’altra d’un purtellu, ci sò belle aste di ferru gigliate, vene à dì decurate cù un fiore di gigliu maiò. Più nisunu sà à cosa elle ghjuvàvanu st’aste. À mette tendoni pè e feste o per parà da u sole ? à appende lampioni ? ghirlande di fiori ? U peghju ghjè chì e listesse esìstenu in Ghjenuva, nantu a facciata di u Palazzu Spìnola, per l’indettu, è mancu quallà ci anu pussutu dì à cosa ghjuvàvanu. S’è vo truvate, scrivìteci.

S’è no parlemu di case, hè capita chì a Casa Caraffa, vicinu à a chjesa San Carlu, hè a tercana, antica, ricca fora è indrentu cun ricordi vivi d’intellettuali, guerrieri è nobildonne. Ma cume vi pare a vechja famiglia Castagnola chì vulia cumpete cù i so vicini putenti Cardi, à E Terrazze ? Ùn la si vulia dà per vinta, pensava cullà torna dui o trè piani è intantu ch’ella giressi a rota avia scrittu nantu à u soprusciu un speranzosu « Col tempo », cum’è dì « È quale simu ? ». Terza scappellata.

Vulemu fà un giru in cucina ? Vi cunsigliu i gustosi sturzapreti. Nò, micca per anticlericalìsimu, ma per chì u paradisu fali in a vostra cannella, cù e biètule, u brocciu è a persa, una salsa di stufatu, assaghjate è senterete. È cum’è dolce ? Per a bellezza di a parolla ci sciaccaremu un fìsculu mariù, nò ? (dettu bìsculu mariottu ind’u Murianincu) Un mistieru sparitu ? E lavandare ! Induve si lavàvanu i panni in Bastia prima chì e municipalità fèssinu fà i lavatoghji, chjamati e pozze, in u 1850 in Ficaghjola, in u 1899 in Sant’Anghjuli, un altru più tardi in Terranova, è unu Carrughju Dirittu ? Prima di què e donne andàvanu à lavà in i fiumi di Lupinu, U Guadellu è U Fangu. Finu à u 1914, e famiglie ricche facìanu fà e so bucate in Erbalonga, vicinu à u mare induve sbuccava un fiumicellu d’acqua riputata pura. Lavandare cusì, anc’ assai, ùn ci ne hè più, ma vi le pudete imaginà, cantendu scalze inde l’acqua cutrata per tutti i tempi. Sarìa questa a nostra quinta scappellata.

Un munimentu carcu di memoria è d’abbandonu ? Pigliemu A Giustiniana. Sarìa stata a residenza per l’estate di u vescu Agostino Giustiniani (1470- 1536), autore d’una descrizzione di a Corsica assai preziosa. A casa si trova in cima di a cullata di A Filippina, guasi à ghjunghje in Santu ‘Ntò. Ùn ferma più gran cosa di sta bella pruprietà, solu a vista chì supraneghja à Bastia è vi face firmà à bocca spalancata. Forse chì qualchì municipalità primurosa di patrimoniu a salverà un ghjornu. Ci vularìa à spicciassi. Scappellèmuci pè a sesta volta.

Cun cosa vulemu compie ? Una tradizione ? Quella di a salviata hè bella è si mèrita a so spiegazione. Averete rimarcatu di siguru a forma in S di stu biscottu ? Ùn ghjè micca, cum’ella si sente dì, l’S di a festa di i Santi, u primu di novembre. A salviata ghjè u biscottu di u ghjornu di i morti, u 2 di novembre. Ghjera fattu, più avà, cù una pianta chjamata salvia, erba chì passava per salvà, è dà l’immurtalità. Allora, S per salviata ? Mancu questa hè bona a spiegazione. L’S hè una forma simbòlica, quella di a spirale chì unisce i dui mondi, quellu di i morti è quellu di i vivi à certe èpiche di l’annu. È sapemu chì u 2 di novembre ci vole à esse in cumunione cù i so morti. È di sette !

A spassighjata hè compia ma vulete sapè un usu, vi dumandate cosa ellu pudìa esse u cugnome di a ghjente di Bastia. Ci ne hè dui, u primu, l’aduprava ancu Napuleone, chì c’era statu in Bastia, giuvanottu, ind’è i Galeazzini, Carrughju d’E Zèffare.

L’Aiaccinu, quand’ellu vulìa dì male di noi, ci chjamava Calcinellai, perchè Bastiacci di tandu ne cunsumàvanu assai di ste chjòppule di mare. Ma i Calcinellai ùn lu tenìanu tantu caru mancu elli ! In u 1809, u chjamonu U Scumunicatu è in u 1814, Bastia s’hè rivultata contru a so amministrazione. U segondu cugnome ammenta u sensu di u cummerciu in a nostra cità : Bastiacci Spachjaborse, chì i paisani quand’elli scalàvanu si facìanu spiumà. Ma oghje, cù u prugressu, ci femu tutti spiumà da i nostri cummercianti.

Ghjermana de ZERBI